Menu

Περί παρατηρήσεως του Artsakh

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Μετάφραση από τα γαλλικά: Σάνη Καπράγκου

Στη γεωστρατηγική, για να καταλάβουμε μια χώρα, πρέπει ν’ αρχίσουμε παρατηρώντας τον χάρτη της, διότι διαφορετικά είναι δύσκολο να έχεις γι’ αυτήν μια σφαιρική αντίληψη.  Κι όσον αφορά στο Artsakh,  ο χάρτης είναι αποκαλυπτικός, καθώς από μόνος του παρουσιάζει ένα πεδίο μάχης για τις διαπραγματεύσεις. Στο διπλωματικό πεδίο,  ο χάρτης του Artsakh αναπαρίσταται πάντοτε σαν εγκλωβισμένο κομμάτι, ενώ η πραγματικότητα είναι καταφανώς διαφορετική. Και ποια οπτική να προβάλλουμε για τούτη την αρμενική γη; Πρέπει να είναι της συμπόνιας ή μήπως της διεκδίκησης; Δίχως να θέλουμε να τις αναμίξουμε, οι δύο όψεις είναι αναγκαίες.  Διότι πρόκειται για έναν λαό που αγωνίζεται γι’ αυτό που άλλοι αποφάσισαν σαν για ένα κομμάτι οικοπέδου. Μόνο που, αυτό το οικόπεδο, είναι η πατρίδα τους.  Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να εκχωρηθεί; Ποιος λαός θα ήθελε να χάσει τη γη του; Οι Αζέροι θα ήθελαν να είχαν καταστρέψει κάθε ίχνος σ’ αυτή τη διεκδικούμενη περιοχή, η αρμενοσύνη είναι πάντοτε παρούσα σαν να πρόκειται για ένα αγριόχορτο μέσ’ στον μαύρο κήπο.  Εν τούτοις ακόμη και τούτη η ύβρις αποκαλύπτει την πραγματικότητα.  Κατόπιν τούτου ποιο φυτό ανήκει σε μια γη περισσότερο απ’ όσο αυτά τ’ αγριόχορτα;  Ακόμη και το σύμβολο τού Artsakh δεν δείχνει τους Papik και Tatik ριζωμένους στη γη τους;  Όλ’ αυτά μας αποδεικνύουν ότι η προβληματική για το Artsakh δεν είναι μόνον γεωστρατηγικής τάξεως, είναι πάν’ απ’ όλα ανθρώπινη, διότι και η θρησκευτικότητα δεν είναι παρά μόνον ένα ίχνος της ανθρώπινης παρουσίας.  Και να μην ξεχνούμε πως οι δράκοι ήταν παρόντες σ’ αυτή τη χώρα πριν τους αγίους.  Αυτοί οι λίγοι άνθρωποι δεν είναι παρά μόνον μια χούφτα στο πλαίσιο των διεκδικήσεων των μεγάλων δυνάμεων και των αναγκαιοτήτων τους, όμως με μια χούφτα είναι που ανοίγουμε μια πύλη, και μάλιστα, ακόμη κι αν είναι υψηλή.  Το πραγματικό πρόβλημα του Artsakh είναι ένα ερώτημα νομολογίας. Οι ορκισμένοι εχθροί τους, οι Αζέροι και κυρίως οι Τούρκοι, δεν επιθυμούν σε καμία περίπτωση να γίνει το Artsakh παράδειγμα προς μίμησιν.  Μόνον που είναι πάρα πολύ αργά για κείνους, διότι μια τέτοια περίπτωση είναι de facto, και το de jure δεν είναι πια παρά θέμα χρόνου. Κι ως οφείλει, ο χρόνος είναι μαζί μας.  Δεν είναι, συνεπώς, άθλια πρωτόκολλα που πρόκειται να ξαναμφισβητήσουν το θέμα του Artsakh, διότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να χλευάζει τη μνήμη των αγωνιστών τους.  Συνεπώς το βλέμμα που πρέπει να στρέψουμε στο Arstakh δεν πρέπει να είναι μόνον από το εξωτερικό και εκ του ασφαλούς.  Δεν πρέπει να διστάζουμε να πηγαίνουμε επί τόπου και τρεις φορές ακόμη, όπως το λέει η παράδοση, για να τους αγαπάμε αληθινά.  Δεν πρέπει να διστάζουμε να πλησιάσουμε τα σύνορα για να καταδείξουμε στον εχθρό πως εμείς δεν φοβόμαστε τίποτε και δεν πρέπει να υπολογίζουν στην ανανδρία μας και στην αδιαφορία μας για να επανακτήσουν, με τη βοήθεια των πρωτοκόλλων της προδοσίας, όσα οι αγωνιστές ελευθέρωσαν με τη θυσία τους και με την όψη τους στο μέλλον.
Διαβάστε περισσότερα...

Περί Vishap στο Αρτσάχ

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Μετάφραση από τα γαλλικά: Κάτια Ρωσσίδου

Στο Αρτσάχ, υπάρχουν ίχνη αδιάψευστα. Υπάρχουν, βέβαια, και στην Αρμενία, μόνο που στο Αρτσάχ είναι πιο έντονα. Μάλλον ο χρόνος είναι υπεύθυνος γι’ αυτό, εκτός κι αν είναι η ανθρωπότητα. Πρέπει να πούμε ότι το έγκλημα δεν διαπράχτηκε σε αυτό εδώ το μέρος. Λες κι ο ήλιος των βουνών είχε περισώσει το μαύρο δάσος. Αυτή η γη δεν πλημμύρισε από το αίμα των θυμάτων του παρελθόντος. 

Η παρουσία του Vishap έγινε αισθητή πολύ αργότερα, όταν αυτό ήταν αναγκαίο για να απελευθερωθεί η γη των προγόνων. Διότι η αρμενοσύνη δεν μπορούσε να αντέξει και δεύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Έτσι το πνεύμα του Vishap έγινε αισθητό και η ουσία του έγινε δύναμη. Αρχικά, προετοίμασε την αντίσταση. Διότι ήξερε ότι η καλύτερη άμυνα ήταν η επίθεση, αλλά επίσης ότι η καλύτερη επίθεση ήταν η αντεπίθεση. 

Η επιχείρηση έπρεπε να διεξαχθεί τη νύχτα, έστω και αν οι άνθρωποι δεν ήταν έτοιμοι ακόμα. Έπρεπε να τους εκπαιδεύσει να δαμάσουν την πέτρα με γυμνά χέρια παρά το κρύο και το θάνατο. Έπρεπε να αναρριχηθούν στο ύψωμα εδώ όπου ο εχθρός το θεωρούσε αδύνατον. Έπρεπε να τον νικήσουν εδώ όπου ήταν αήττητος. Ο δράκος εκπαίδευε καθημερινά τους ανθρώπους του για να τους προετοιμάσει για την τελική έφοδο. Αυτή η μάχη δεν έπρεπε να ήταν μόνο συμβολική, αλλά και αποτελεσματική. Μετά από αυτήν, οι άνθρωποι του δράκου θα μπορούσαν να απελευθερώσουν όλα τα κατεχόμενα εδάφη. 

Πριν από αυτό, έπρεπε να εξασκήσουν το πνεύμα τους, διότι αλλιώς δεν θα ήταν προφυλαγμένοι. Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι έπρεπε να αιφνιδιάσουν τον εχθρό εκ των όπισθεν. Ο Vishap άρχισε με τη διήγηση της φρίκης του παρελθόντος και μέσω των αναμνήσεων του δράκου, οι άνθρωποι μεταμορφώθηκαν σε μαχητές της ειρήνης. Από τώρα και στο εξής, ήξεραν την έννοια της αρμενοσύνης. Ακόμα και ένας εναντίον δέκα, θα αγωνίζονταν για να ανακουφίσουν το λαό τους από το αίσχος του ζυγού της σκλαβιάς. Δεν υπήρχε πια τίποτα που να μην μπορούν ν’ αντέξουν στη συνείδησή τους. Ένιωθαν μέσα τους τη δύναμη του Vishap. Θα ήταν μαζί τους μέχρι τέλους χωρίς επιστροφή. 

Είχε φθάσει η στιγμή να προχωρήσουν προς τα εμπρός. Ο χρόνος ήταν μαζί τους και η νύχτα μαύρη όπως την κατοχή. Έπρεπε να ενεργήσουν γρήγορα για να  πετύχουν έναν τελειωτικό αιφνιδιασμό. Ο Vishap είχε μεταφέρει τη δύναμη της φωτιάς από την άλλη πλευρά του βουνού. Oι άνθρωποι, πλασμένοι από ατσάλι, ανέβηκαν με γυμνά χέρια στην ιστορία της πέτρας που είχε αντέξει για τόσες δεκαετίες, την παρουσία του εχθρού. Ο τελευταίος δεν ανησυχούσε για τίποτα διότι στηριζόταν στην επάρκεια των όπλων του. Αυτός που είχε σπείρει το θάνατο σ’ όλη την επικράτεια, θα τον γνώριζε τελικά και ο ίδιος. Διότι το ύψωμα δεν αποτελούσε πλέον εμπόδιο για τους ανθρώπους του Vishap. Μέσα στη νύχτα, ο τριγμός των όπλων κάλυψε τις παραλυμένες κραυγές των εχθρών. Δεν απέμεινε πια τίποτα μετά το πέρασμα της ελευθερίας. Και στη συνέχεια ήρθε η δύναμη της φωτιάς για να σφραγίσει την τύχη των κατακτητών. 

Ανίκανοι να αντισταθούν, συνηθισμένοι να γονατίζουν μπροστά στο φόβο μιας πύλης που ήταν υψηλή μόνο μέσω του τρόμου που προκαλούσε, δεν κατάφεραν να κρατήσουν μια θέση απροσπέλαστη. Δίχως μεγαλοσύνη, δίχως εμβέλεια, αναγκάστηκαν να αποδεκτούν μια αδιανόητη ήττα. Τα όνειρα πήραν επιτέλους την εκδίκησή τους. Οι άνθρωποι του δράκου ήταν επιτέλους ελεύθεροι. Αυτός ήταν ο λόγος της παρουσίας του Vishap στο Αρτσάχ. Εφόσον η αποστολή εξετελέσθη, τα ίχνη του Vishap πλήθυναν διότι το πνεύμα του δράκου προστάτευε και πάλι τη γη των προγόνων.
Διαβάστε περισσότερα...

Περί Αραράτ και της δύναμης του

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Μετάφραση από τα γαλλικά: Κάτια Ρωσσίδου

Το Αραράτ δεν είναι απλώς ένα βουνό. Είναι το βουνό των Αρμενίων. Δεν είναι, λοιπόν, ένα σύμβολο, αλλά το σύμβολο. Όλα αυτά είναι απλά και γνωστά. Μόνο που είναι τόσο απλά που δεν γίνεται πια λόγος γι’ αυτά και είναι τόσο γνωστά που δεν διεκδικούνται πια.

Διότι το Αραράτ είναι αναμφισβήτητα ελεύθερο μέσα στην αρμενική σκέψη. Εν τούτοις, εξακολουθεί να παραμένει υπό την κατοχή των Τούρκων. Έτσι το σύμβολο του ελεύθερου πολιορκημένου δεν μπορεί παρά να δηλώνει «παρών» στη μνήμη μας. Αυτή η ιεροσυλία δεν είναι μόνο συμβολική. Διότι η επίθεση εναντίον των συμβόλων αντιπροσωπεύει πάντα το στόχο μιας στρατηγικής.

Οι Τούρκοι γενοκτόνοι  δεν αρκούνται στην εθνική κάθαρση που διέπραξαν επί του εδάφους το οποίο ονόμασαν Τουρκία. Εσκεμμένα επέλεξαν να οικειοποιηθούν το αρμενικό σύμβολο που αντιπροσωπεύει το Αραράτ. Μόνο που το Αραράτ είναι πολύ μεγάλο ως σύμβολο για να τύχει τέτοιου χειρισμού. Το Αραράτ δεν ανήκει σε κανένα. Η μεγαλοσύνη του είναι το μόνο που ανήκει στον αρμενικό μύθο. Το Αραράτ δωρίζεται! Διότι το Αραράτ είναι ένα δώρο. Οι Αρμένιοι δεν είναι παρά οι φύλακες αυτού του δώρου, τίποτα περισσότερο, αλλά και τίποτα λιγότερο. Άρα, πώς τολμούν οι Τούρκοι να ιδιοποιούνται αυτό το σύμβολο; Εκμεταλλεύονται, βέβαια, τα αποτελέσματα της γενοκτονίας των Αρμενίων, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει σε καμιά περίπτωση ότι έχουμε απαλλαγεί κάθε ευθύνης και κυρίως  ενοχής. Η διεκδίκηση του Αραράτ δεν είναι ουτοπία. Όπως και το Αρτσάχ, αποτελεί μια πραγματικότητα και αυτή η πραγματικότητα είναι αρμενική. Το να θεωρούμε ότι το Αραράτ βρίσκεται σε τουρκικό έδαφος, ως προϋπόθεση για κάθε επόμενο συμπέρασμα, δεν είναι απλώς ένα στρατηγικό λάθος, αλλά συνεπάγεται ότι η σκέψη μας ελέγχεται από το τουρκικό δόγμα. Αποδεχόμενοι ότι αυτό το δεδομένο δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, γίνεται αδιαμφισβήτητο κι έτσι προσφέρει βάση  στην τουρκική προπαγάνδα.

Οι Αρμένιοι αποτελούν ένα μικρό λαό πάνω στους γιγάντιους ώμους του Αραράτ. Ενώ η τουρκική προπαγάνδα δεν μπορεί να στηρίζεται παρά μόνο στη γενοκτονία για να δημιουργεί τα θεμέλια ενός τεχνητού κράτους. Αυτό το ζήτημα δεν είναι μόνο συμβολικό όπως το θεωρούν μερικοί αναλυτές των οποίων οι γνώσεις είναι μόνο θεωρητικές και κυρίως επιφανειακές για την πραγματικότητα των γεγονότων. Ο λόγος για τον οποίο ο μηχανισμός της τουρκικής προπαγάνδας ιδιοποιείται το Αραράτ, είναι η δυσκολία που έχει να διαγράψει την ίδια του την ύπαρξη, διότι το Αραράτ δεν μπορεί να λειτουργεί στον τομέα του αοράτου. Το Αραράτ δεν έχει εξαφανιστεί, είναι υπό την κατοχή στρατευμάτων που νομίζουν ότι κανείς δεν θα μπορούσε να τους αιφνιδιάσει σε μια διπλωματική συζήτηση. Αυτό που νομίζουν κατά βάθος είναι ότι αυτή η προοπτική είναι εντελώς εκτός πλαισίου τώρα και στο εξής.  Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να συμβεί. Διότι ακόμα και αν η αρμενική κυβέρνηση αισθάνεται αναγκασμένη να αποδεχτεί το απαράδεχτο, αυτό δεν συνεπάγεται ότι πρέπει κι εμείς να πράξουμε το ίδιο, κυρίως όταν βρισκόμαστε στη διασπορά. Είναι, λοιπόν, απαραίτητο να πλαισιώσουμε το Αραράτ και τη δύναμη του ως μία και μόνο οντότητα για να κατανοήσουμε πραγματικά το μεγαλείο του αρμενικού μύθου.

Διαβάστε περισσότερα...

Περί του Αρτσάχ και του δημοψηφίσματος

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Μετάφραση από τα γαλλικά: Κάτια Ρωσσίδου

Δεν πρέπει να παρασυρόμαστε, η πρόταση για νέο δημοψήφισμα για το Αρτσάχ δεν είναι απλώς μια απάτη, αλλά ένα πραγματικός διπλωματικός χειρισμός. Ο πληθυσμός του Αρτσάχ έχει ήδη αποφασίσει, μέσω του δημοψηφίσματος, για την εθνική του μοίρα, άρα αυτή η πρόταση είναι αβάσιμη. Το Αρτσάχ, έχοντας επιλέξει, διαθέτει Σύνταγμα και εκλελεγμένο Πρόεδρο με καθολική ψηφοφορία. Αφότου απέκτησε την de facto ανεξαρτησία του, το Αρτσάχ δεν έχει απλώς αποδείξει την αγωνιστικότητά του, αλλά επίσης την αποτελεσματικότητά του στη διαχείριση της εδαφικής του υπεροχής. Η κυβέρνηση είναι σταθερή και οι θεσμοί έχουν ήδη καθιερωθεί. Το Αρτσάχ αναπτύσσεται φυσιολογικά όχι μόνο ως μία αυτόνομη δημοκρατία, αλλά ως μία ανεξάρτητη δημοκρατία, και τούτο μέσα σε ένα δημοκρατικό πλαίσιο. Κανένα επιχείρημα δεν δικαιολογεί τη διενέργεια ενός νέου δημοψηφίσματος που προσπαθούν να επιβάλουν δια της βίας και όχι λόγω μιας οποιασδήποτε ανάγκης. Αν οι Αρμένιοι του Αρτσάχ ζουν ειρηνικά, το οφείλουν στο ότι το Αρτσάχ επιμένει να υπάρχει σε πείσμα των πάντων. Έτσι οι προσπάθειες των Αζέρων όσον αφορά στο θέμα ενός νέου δημοψηφίσματος δεν ξεγελούν κανένα. Πολύ απλά, επιδιώκουν να ανακτήσουν αυτά που έχασαν με την αλαζονεία τους. Δεν αισθάνονται αρκετά δυνατοί για να αντιμετωπίσουν εκ νέου και μετωπικά τους Αρμένιους αγωνιστές και προσπαθούν να πετύχουν τους σκοπούς τους με υπονομευτικούς τρόπους. Μόνο που οι αγωνιστές του Αρτσάχ δεν πέθαναν και το πνεύμα τους επαγρυπνεί διαρκώς πάνω στην προγονική γη. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για ένα μισοκοιμισμένο πληθυσμό που μπορεί να ξεγελαστεί. Κανείς στο Αρτσάχ δεν εμπιστεύεται τις διπλωματικές λύσεις, διότι όλοι γνωρίζουν ότι στη διπλωματία η φωνή του δυνατότερου υπολογίζεται διπλή. Για την αρμενοσύνη, δεν επιτρέπεται να χάνει τη γη της σ’ ένα διπλωματικό παιχνίδι, ενώ έχει απελευθερωθεί χάρις στις θυσίες της αντίστασης των Αρμενίων. Οι διαπραγματεύσεις δεν είναι τόσο εύκολες όπως το είχε προεξοφλήσει η ομάδα Minsk, διότι στην τελική ανάλυση, απέναντι στους αγωνιστές που δεν έχουν πια τίποτα να χάσουν, είναι δύσκολο να είσαι φανερά άδικος. Αντιθέτως, η πρόταση για δημοψήφισμα δίνει μια υπεκφυγή διότι αν γίνει αποδεκτή και ακολουθήσει μαζική άφιξη των Αζέρων, τότε θα μιλάμε για κυρίαρχη στρατηγική εφόσον δεν θα είναι δυνατή καμία ανατροπή. Η πληθυσμιακή κυριαρχία θα οδηγήσει στη στρατηγική κυριαρχία. Η απουσία αυτού του οράματος στο μέσο όρο θα αποβεί μοιραία για το αρμενικό ζήτημα στο Αρτσάχ. Πρέπει να προχωρήσουμε πέρα από τη ναπολεόντεια αρχή που λέει, η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η επίθεση ήδη έγινε και ότι πρέπει να ακολουθήσουμε την άλλη αρχή: η καλύτερη επίθεση είναι η αντεπίθεση. Έχουμε όλα τα στοιχεία για να το κάνουμε. Η πρόταση για δημοψήφισμα δεν είναι παρά μία απλοϊκή απόπειρα για να βγουν οι Αζέροι από το αδιέξοδο. Όμως το αρμενικό μονοπάτι είναι άλλο. Ας προβάλουμε, λοιπόν, το πρόβλημα του πληθυσμού και ας εξουδετερώσουμε κάθε δυνατότητα μετατόπισης πληθυσμού. Τέλος, ας επιβεβαιώσουμε σθεναρά ότι το Αζερμπαϊτζάν το ίδιο αποδέχεται επίσημα ότι είναι ανίκανο να υπερασπίσει τα δικαιώματα του πληθυσμού στο Αρτσάχ. Δεν χρειάζεται τίποτα άλλο για να αποδειχτεί ο υπονομευτικός χαρακτήρας της πρότασης για δημοψήφισμα.
Διαβάστε περισσότερα...

Περί του άγνωστου στρατιώτη

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Μετάφραση από τα γαλλικά: Κάτια Ρωσσίδου

Στο Αρτσάχ, μπορούμε να διαπιστώσουμε πόσο πρακτική είναι η ιδέα του άγνωστου στρατιώτη. Αλλού, αυτό φαίνεται γελοίο λες και δεν έχει πια σημασία. Ένα μνημείο εδώ κι εκεί επαρκεί για να γεμίσει το κοινωνικό κενό σε διάφορα μέρη. Έτσι, μερικοί νεκροί επαρκούν για να ικανοποιήσουν την προσποίηση των ζωντανών που καυχώνται ότι δεν ξεχνούν, ακόμα κι αν δεν θυμούνται παρά μόνο αυτή την έκφραση. Πρέπει να πούμε ότι ακόμα και οι κοινωνίες της λήθης δίνουν σημασία στα γνωμικά, αλλά χωρίς αμφιβολία τα παρερμηνεύουν.

Αντιθέτως στο Αρτσάχ, οι άγνωστοι στρατιώτες έχουν πρόσωπο. Είναι οι ήρωες των σχολείων. Στις κιτρινισμένες φωτογραφίες, έχουν βέβαια το λυπημένο ύφος της μετασοβιετικής περιόδου. Όμως δεν είναι πια άτομα πνιγμένα μέσα στη μάζα, αλλά οπωσδήποτε άνθρωποι έστω και αν είναι νεκροί. Οι άγνωστοι στρατιώτες βρίσκονται στα μονοπάτια της ζωής που οδηγούν στο σχολείο. Λες και περίμεναν τα παιδιά μιας άλλης εποχής. Δεν πρόκειται περί φιλοξενίας διότι δεν είναι οι οικοδεσπότες σ’ αυτούς τους χώρους. Βρίσκονται εδώ όπως οι khachkars μέσα στο τοπίο τους. Φαινομενικά άχρηστοι, αλλά ουσιαστικοί. Φαινομενικά μόνοι, αλλά μαζί. Ο άγνωστος στρατιώτης δεν κοιτάζει, κοιτάζεται, και έτσι προβάλλει ένα είδωλο όπως τον καθρέφτη. Οι αγωνιστές του Αρτσάχ ξέρουν και τα νεκροταφεία και τα μνημεία, όμως σε τελική ανάλυση προτιμούν τα σχολεία. Κατ’ ανάγκη ή κατ’ επιλογή, κανείς δεν μπορεί να ξέρει. Όμως όπως και να έχει, αυτή είναι η προτίμησή τους. Πρέπει να λεχθεί ότι η αθωότητά τους, τους κάνει να μοιάζουν με τα παιδιά. Άλλωστε οι ενήλικες συμβιβάζονται με τα πάντα. Συμβιβάζονται με το παρελθόν αρκεί το μέλλον να είναι όπως το παρόν, δηλαδή αδιάφορο.

Ωστόσο, στις προεδρικές εκλογές, όταν βρεθήκαμε στις αίθουσες ψηφοφορίας, ως διεθνής παρατηρητής συνοδευόμενος από τον ακούραστο Υπουργό Εξωτερικών, δεν μπορούσαμε να μη δούμε αυτές τις φωτογραφίες στους τοίχους των σχολικών τάξεων. Αυτοί οι παράξενοι άγνωστοι στρατιώτες συμμετείχαν με το δικό τους τρόπο σε αυτή την απαραίτητη διαδικασία για το σύνταγμα ενός κράτους. Ήταν λοιπόν εδώ, ακόμα και νεκροί: μάρτυρες εκ νέου. Έτσι, οι σχολικές αίθουσες ήταν πιο ανθρώπινες, λες κι ο θάνατος αποκάλυπτε το πραγματικό νόημα της ζωής.

Στο Αρτσάχ, οι άγνωστοι στρατιώτες δεν είναι αγνοούμενοι όπως αλλού. Όμως, σ’ εμάς εναπόκειται να τους κρατάμε ζωντανούς στη μνήμη μας την ώρα των κρίσιμων αποφάσεων γι’ αυτή τη γη που απελευθέρωσαν, γι’ αυτή τη χώρα που ξαναζεί χάρη στη θυσία τους. Δεν μπορούμε να τα χάσουμε όλα από διπλωματική δειλία, διότι οι άγνωστοι στρατιώτες έχουν ακόμα ένα πρόσωπο και αυτή η μαρτυρία του παρελθόντος προσφέρει ένα πλαίσιο ελευθερίας. Μπορούμε να διαπραγματευτούμε αυτό που μας ανήκει, όχι αυτό που οφείλουμε στους άλλους που είναι ακόμα οι δικοί μας εφόσον δεν θα έχουμε εγκαταλείψει τις θέσεις μας, δηλαδή τα βουνά μας και εμάς τους ίδιους.
Διαβάστε περισσότερα...

Το ίντιγκο της Αρμενίας

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Μετάφραση από τα γαλλικά: Κάτια Ρωσσίδου

Ποια σημασία να δώσουμε στο ίντιγκο της Αρμενίας; Πρέπει να το δούμε ως εθνικό σύμβολο; Ως λογοτεχνικό αίνιγμα; Ή μήπως ο στόχος είναι ακόμα βαθύτερος; Πρέπει, λοιπόν, να ψάξουμε αλλού, πέρα από την ιστορική σημαία, ν’ ανατρέξουμε σε μια παλαιότερη περίοδο και να πάμε πιο μακριά στο μέλλον, λες κι η γενοκτονία ήταν ένα σημάδι χωρίς να είναι ένα στίγμα. Πρέπει να πάμε, λοιπόν, πιο πέρα παρά τη βαρβαρότητα της λήθης. Διότι εμείς είμαστε πάντα εδώ παρά το θάνατο του τρόμου.

Μέσα στο παράξενο αυτού του χρώματος, δεν αναζητούμε τη μοναξιά, μα τη σπανιότητα. Δεν μας αρκούν μερικά σωληνάρια ζωγραφικής για να δημιουργήσουμε το ίντιγκο της Αρμενίας, παρά  την παρουσία του μωβ του κοβαλτίου. Ούτε το μπλε της Πρωσσίας, ούτε το κίτρινο της Νάπολης δεν θα μπορούσαν να μας ικανοποιήσουν σ’ αυτή την αναζήτηση, όταν ένας άνθρωπος σαν τον Jacques Brel έδειξε τόση ευαισθησία μετά από την ερμηνεία του, του Δον Κιχώτη του Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Διότι οι πόλεις θα πιτσιλίζονταν με μπλε μέσα στην ώχρα της γης και στο κόκκινο της τούφας. Γιατί, λοιπόν, να μην επιστρέψουμε στο Berdzor του Αρτσάχ για να ξαναβρούμε αυτά τα χρώματα στο παλιό μουσείο όπου ήταν μαζεμένα με αγάπη τα αρχαία ίχνη, τα παραδοσιακά κεντήματα και οι πίνακες ζωγραφικής. Χωρίς να θέλουμε να ενδιατρίψουμε σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο, δεν είναι σημαντικό να «χάνει» κάποιος το χρόνο του μελετώντας μια σιωπή που τώρα πια έχει νόημα; Μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο, μπορούμε να θυμηθούμε εκείνο το μικρό αγόρι που συναντήσαμε. Ήταν ο εγγονός της διευθύντριας του μουσείου. Ήθελε να γνωρίζει χωρίς να τολμά να ρωτήσει ποιο ήταν το νόημα εκείνης της ποιητικής αφιέρωσης. Του άρεσε να είναι κοντά μας λες κι η παρουσία μας αρκούσε για να τον κάνει χαρούμενο. Για ’κείνον, ήμασταν μια νέα αρχαιότητα. Μόνο που κινούμασταν και αυτός προτιμούσε την ακινησία. Αυτή ταίριαζε καλύτερα στο μουσείο όπως επίσης και στη βιβλιοθήκη του γραφείου της γιαγιάς του. Το μόνο που τον ανησυχούσε ήταν η αναχώρησή μας και όχι η φτώχεια της σκηνής μας. Είναι μέσα απ’ αυτή τη διπλή παρατήρηση που είδαμε το ίντιγκο της Αρμενίας ως ένα σημάδι αναγνώρισης. Ήταν το χρώμα της συνάντησης ενός χαμαιλέοντα με έναν ιππόκαμπο; Τίποτα δεν είναι λιγότερο απίθανο. Εν πάση περιπτώσει, η αναγνώριση ήταν σίγουρη, παρά τη διαφορά της γνώσης. Έμοιαζε με τη συνάντηση ενός νεκρού με έναν αγέννητο; Αυτό δεν είναι αδύνατον παρά μόνο για την κοινωνία. Έτσι, η ανθρωπότητα αποφασίζει να θυμάται για να μη χάσει τον πίνακα της γαλήνης μιας σιωπής ξεχασμένης μέσα στην ανάγνωση μιας περγαμηνής που δεν έγινε ακόμη παλίμψηστο. Άρα δεν ήταν πια μυστικό, οι άνθρωποι είχαν επιζήσει και ήταν ικανοί να οραματιστούν κα πάλι το μέλλον δίχως να αρκούνται να ζουν πουλώντας ένα παρόν που είναι πάντα απόν από την ουσία. Ναι, αυτή είναι η σημασία του ίντιγκο της Αρμενίας: ένα άγγιγμα μπλουζ σ’ ένα μαχητικό doudouk, μια μνήμη σ’ ένα πατριωτικό τραγούδι και τέλος ένα παιδί που βρήκαμε σ’ ένα μουσείο χαμένο μέσα στη λήθη των διαπραγματεύσεων του παραλόγου.


Διαβάστε περισσότερα...

Αρτσάχ και οδικές συγκοινωνίες

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Λόγω της μορφολογίας του εδάφους του Αρτσάχ, ο πληθυσμός του εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις οδικές συγκοινωνίες. Βέβαια, αυτές εξαρτώνται άμεσα από το οδικό δίκτυο, μα όχι μόνο. Το οδικό δίκτυο είναι εκ φύσεως βραδυκίνητο στην ανάπτυξή του, ενώ οι οδικές συγκοινωνίες διαθέτουν μεγάλη δυναμική. Η ενίσχυση των οδικών συγκοινωνιών επιτρέπει μία τοπική σύγκρουση με ολικές επιπτώσεις. Στην πραγματικότητα, οι οδικές συγκοινωνίες εξ ορισμού θεωρούνται ότι εξυπηρετούν ολόκληρη την εδαφική έκταση του Αρτσάχ. Μόνο που αυτό δεν ισχύει στην πραγματικότητα και έτσι έχουμε χωριά που είναι απομονωμένα διότι δεν βρίσκονται κοντά σε κεντρικούς οδικούς άξονες. Ειδικά ορισμένες μονάδες παραγωγής γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων δεν μπορούν να χρησιμοποιούν άμεσα αυτούς τους άξονες. Όμως αυτή η τροφοδότηση του πληθυσμού είναι απαραίτητη. Έτσι δώσαμε κίνητρα στις φάρμες για να ενισχυθεί η ανάπτυξή τους. Αλλά αυτή η λύση εξυπηρετεί μόνο τοπικά. Στην πραγματικότητα, εάν η συγκεκριμένη φάρμα έχει αναπτυχθεί, τότε θα έχει τη δυνατότητα να παράγει περισσότερες ποσότητες υπερκαλύπτοντας τις τοπικές ανάγκες. Και έτσι, αναγκαστικά, είναι εξαρτημένη από υπηρεσίες διανομής. Η διανομή, λοιπόν, εξαρτάται από τις οδικές συγκοινωνίες, εφόσον το Αρτσάχ δεν μπορεί να στηριχτεί σε μια σιδηροδρομική δομή χωρίς να επενδυθούν μεγάλα κεφάλαια στον τομέα της κατασκευής σηράγγων. Όσον αφορά στις πλωτές μεταφορές, αυτές αποκλείονται de facto, δεδομένης της μορφολογίας του εδάφους. Γι’ αυτόν το λόγο, οι οδικές συγκοινωνίες είναι η βάση του προβλήματος. Εάν τις ενισχύσουμε, είναι δυνατόν να δημιουργηθεί μία δυναμική διάχυσης, ικανή να επηρεάσει ολικά τα σημεία παραγωγής και κατανάλωσης στο Αρτσάχ. Αυτό το μέτρο δεν πρέπει να είναι αναγκαστικά κυβερνητικό ούτε να βασίζεται σε απόλυτο μονοπώλιο το οποίο θα μπορούσε να παραλύσει τη χώρα σε περίπτωση προβλήματος. Αντιθέτως, η κυβέρνηση μπορεί να δώσει ειδικά κίνητρα έτσι ώστε οι οδικές συγκοινωνίες να είναι αποτελεσματικές, ικανές να τονώσουν την οικονομία συνολικά. Ακόμα ένα πλεονέκτημα αυτού του μέτρου, είναι η ευελιξία της υποδομής προς εφαρμογή. Αυτό συνεπάγεται ότι δεν μπορεί πλέον να αποτελεί εύκολο στόχο σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης. Εξάλλου είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί το παράδειγμα της Κύπρου που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στις οδικές συγκοινωνίες για τη διανομή των προϊόντων. Πρόκειται, λοιπόν, προπαντός περί πρωτοβουλίας εκ μέρους του Αρτσάχ και αναμφίβολα της διασποράς για επενδύσεις σ’ αυτόν τον τομέα, διότι δεν υπάρχουν αντικειμενικές τεχνικές δυσκολίες. Επιπλέον, αυτό βοηθά να συντονιστούν οι μη οργανωμένες επενδύσεις της διασποράς οι οποίες δημιουργούν οικονομική αστάθεια διότι δίνουν κυρίως τοπικές λύσεις χωρίς να υπολογίζουν καθόλου τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις. Ενώ οι οδικές συγκοινωνίες μέσω του σημαντικού ρόλου τους βοηθούν να ενισχυθεί συνολικά η οικονομική κατάσταση του Αρτσάχ.
Διαβάστε περισσότερα...

Το τουρκικό εμπάργκο και η αντίσταση του Αρτσάχ

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Πολλοί θεωρούν την Τουρκία ως υπολογίσιμη και σεβαστή στρατιωτική δύναμη. Αυτά τα ίδια άτομα θεωρούν ότι ένα κράτος όπως το Αρτσάχ δεν μπορεί να διεκδικήσει τίποτα εξαιτίας της αδυναμίας των πόρων του. Το ό,τι αυτά τα άτομα αποτελούν την πλειοψηφία δεν μας απασχολεί καθόλου, διότι μπορούμε να τους αντικρούσουμε με την υπάρχουσα πραγματικότητα. Η Τουρκία, για να επιβάλει το εμπάργκο, έκλεισε τα σύνορά της με την Αρμενία το 1991. Αυτό εκλαμβάνεται ως πράξη αντιποίνων εν όψει μίας σύγκρουσης με το Αζερμπαϊτζάν που όπως είναι γνωστό υποστηρίζει. Δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να ξεχάσουμε ότι το Αρτσάχ κέρδισε τον πόλεμο και ανέκτησε την οντότητά του. Έτσι η Αρμενία δίκαια μπορεί να θεωρεί ότι ένα μέρος των κατεχομένων εδαφών της απελευθερώθηκε, και τούτο παρά τις διαμαρτυρίες της Τουρκίας. Έτσι, η τελευταία που καυχιέται πως είναι όχι μόνο ένα κράτος σταθερό, αλλά προπαντός ότι διαδραματίζει ρυθμιστικό ρόλο στην περιοχή, είναι ανίκανη να επιβάλει το δόγμα της σ’ ένα κράτος όπως η Αρμενία. Το Αρτσάχ συνεχίζει ν’ αναπτύσσεται. Το κράτος έχει ήδη σύνταγμα και πρόεδρο εκλεγμένο δια καθολικής ψηφοφορίας. Και σύντομα θα έχει βουλή που θα ανταποκρίνεται σε όλα τα κριτήρια του διεθνούς δικαίου. Κατά συνέπεια, η αδιάλλακτη θέση της Τουρκίας ως προς την Αρμενία δεν επηρεάζει καθόλου την εξέλιξη του Αρτσάχ. Μ’ αυτόν τον τρόπο, είναι δύσκολο να μην ερμηνεύσουμε αυτά τα γεγονότα ως μία de facto αμφισβήτηση της τουρκικής πολιτικής σ’ αυτή την περιοχή. Αυτό είναι αναμφίβολα μία απόδειξη για τους αγωνιστές του αρμενικού ζητήματος, μα αυτό δεν ισχύει για όλους, και οι γεωπολιτικές συνέπειες είναι πιο σημαντικές απ’ όσο φαίνονται. Η Τουρκία διεκδικεί μία θέση-κλειδί στην περιοχή και κυρίως εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες εισχωρούν όλο και πιο δυναμικά εδώ, οπότε δεν είναι προς το συμφέρον τους να αμφισβητούνται λόγω της ύπαρξης του Αρτσάχ. Όταν η Τουρκία επιδιώκει να τοποθετηθεί στη σκακιέρα της Μεσοποταμίας ως ρυθμιστικό στοιχείο ενώ οι παίκτες είναι πολύ μεγάλης εμβέλειας, πώς να ερμηνεύσουμε την ήττα της Τουρκίας να επιβάλει τη θέλησή της στην περιοχή του Καυκάσου που είναι σαφώς λιγότερο εκρηκτική; Με άλλα λόγια, πώς μπορεί η Τουρκία να πιστωθεί σε μία τέτοια κατάσταση; Έχουμε, λοιπόν, ένα νοητικό σχήμα ανάλογο μ’ αυτό της πάλης μεταξύ Δαυίδ και Γολιάθ. Κι αυτό το σχήμα επαναλαμβάνεται με τη σύγκρουση της κουρδικής αντίστασης και του τουρκικού στρατού που περηφανεύεται ότι είναι ένας από τους πιο πολυάριθμους στον κόσμο. Όμως όταν εξετάζουμε τις υλοποιήσεις του και όχι τη δυνητική του ικανότητα, είναι δύσκολο να μη σκεφτούμε τη ρήση : Ώδινεν όρος και έτεκε μυν. Η Τουρκία στηρίζεται στις γενοκτονίες για να επιβεβαιώσει την ισχύ της. Μόνο που έχει εξοντώσει άοπλους πληθυσμούς. Επιδιώκει να επιβάλει τη νοητική προβολή της μέσω του στρατού, ενώ ο τελευταίος δεν έχει τίποτα να αποδείξει μέσω του χρόνου παρά την ικανότητά του να υπερασπίζεται την Τουρκία της Τουρκίας. Ενεργεί ως ρυθμιστικό στοιχείο εσωτερικών τριβών. Έτσι, όταν πρόκειται να αποδείξει την αξία του σε μία ένοπλη σύγκρουση, το τουρκικό δόγμα καταρρέει. Το παράδειγμα της αντίστασης του Αρτσάχ και της γεωπολιτικής του εξέλιξης αποδεικνύει ότι η θεωρία του δόγματος περί τουρκικής ισχύος είναι λανθασμένη. Έχουμε την τάση να υποβαθμίζουμε αυτή τη συμβολή του Αρτσάχ διότι φοβούμαστε τις συνέπειες της. Ενώ αυτές οι συνέπειες αντιπροσωπεύουν ήδη απτές πραγματικότητες. Η τουρκική ισχύς είναι κατ’ εξοχήν τυπική και βασίζεται στην πεποίθηση της παντοδυναμίας του στρατού ενώ ο στρατός δεν μπορεί να υλοποιήσει αυτή την ουτοπία.
Διαβάστε περισσότερα...

Το Αρτσάχ ως στρατηγική κορυφή της Αρμενίας

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Η σύγχρονη αντίληψη για την Αρμενία δεν μας επιτρέπει να κατανοήσουμε τη γεωστρατηγική της πολυπλοκότητα. Το να θεωρήσουμε την Αρμενία ως μία από τις επιπτώσεις της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης, μας στερεί κάθε δυνατότητα να προσεγγίσουμε το θέμα σ’ ένα δυναμικό πλαίσιο που να περιλαμβάνει τις ιδιαιτερότητες του Αρτσάχ. Πώς να καταλάβουμε τη συμβολή του Αρτσάχ για την Αρμενία χωρίς την απόφαση για αυτοδιάθεση των λαών στις 25 Σεπτεμβρίου 1917, η οποία πάρθηκε από την προσωρινή κυβέρνηση, χωρίς την ιδέα της Υπερκαυκασιανής Ομοσπονδίας, χωρίς τη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόβσκ στις 3 Μαρτίου 1918 σε σχέση με τις διεκδικήσεις της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου του 1878; Επιπλέον, είναι αναγκαίο να επαναθέσουμε το ζήτημα του Αρτσάχ με αυτό της Κιλικίας. Διότι η τελευταία είναι πιο γνωστή στα πλαίσια της γαλλικής γεωστρατηγικής. Ενώ, εάν αναλύσουμε τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου στον Καύκασο, τότε θα καταλάβουμε πόσο σημαντικό είναι το Αρτσάχ από στρατηγικής απόψεως. Στην ουσία, το Ηνωμένο Βασίλειο φοβόταν πως η Γερμανία θα επέκτεινε την επιρροή της πάνω στην Αρμενία και μέσω της στρατηγικής κορυφής του Αρτσάχ θα έλεγχε πλέον τις πετρελαιοπηγές του Μπακού. Επιπλέον, δεν επιθυμούσε να διαταράξει τη Σοβιετική Ένωση εφόσον αυτή διατηρούσε τον έλεγχο στο ανατολικό μέτωπο της Γερμανίας. Έτσι, το Ηνωμένο Βασίλειο επέτρεψε στο Στάλιν να διαχωρίσει την περιοχή του Αρτσάχ από την Αρμενία. Εξάλλου, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η αναγνώριση της Αρμενίας και της κυβέρνησής της στις 19 Ιανουαρίου 1920 είχε γίνει de facto χωρίς να διευκρινιστεί το ζήτημα των συνόρων. Αυτό ήταν το επακόλουθο των ανακηρύξεων ανεξαρτησίας της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν το Μάιο του 1918. Όμως, η επιλογή της Γεωργίας να ξανατεθεί υπό την αιγίδα της Γερμανίας είχε ως συνέπεια να μην επικρατήσει η Ομοσπονδία. Αυτή τη φορά σ’ ένα πολύ πιο σύγχρονο πλαίσιο, πρέπει να προσθέσουμε και την επιθυμία της Τουρκίας να προβάλει μία νέα Τουρκία -η οποία βέβαια δεν έχει καμία σχέση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία sic - ως το μεγάλο αδελφό των εγκλωβισμένων Μουσουλμάνων στα Βαλκάνια ως επίσης και στα κράτη της Ανατολής. Οι κινήσεις της σε σχέση με το Αζερμπαϊτζάν δεν μπορούσαν να ήταν πιο ξεκάθαρες, και αποτελούν την προέκταση της σφαίρας επιρροής της. Εν πάση περιπτώσει, ο συνδυασμός του συνόλου της στρατηγικής με το σύνολο των ενεργειών του Αζερμπαϊτζάν είναι εκρηκτικός στο γεωπολιτικό επίπεδο. Είναι, λοιπόν, αναγκαίο να επανεξετάσουμε το Αρτσάχ, όχι ως απλή γεωγραφική προέκταση της Αρμενίας, αλλά ουσιαστικά ως κεντρικό στρατηγικό σημείο. Αυτή η νέα προσέγγιση πρέπει να αποτελεί τη βάση των επιχειρημάτων στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με την ομάδα του Μινσκ. Οι συνομιλητές μας οφείλουν να αντιληφθούν ότι δεν εισερχόμαστε σ’ ένα παίγνιο για κορόιδα όπου όλοι θα προσποιούνταν ότι επιλύουν ένα απλό πρόβλημα συνόρων. Αυτά τα βουνά είναι το χαρακτηριστικό του Αρτσάχ. Αυτά τα βουνά δεν αποτελούν μόνο ένα σύμβολο το οποίο μερικοί διπλωμάτες θα ήθελαν να μας αποστερήσουν. Η καταβολή είναι στρατηγικής φύσεως και προϋπήρχε της σύγκρουσης για την απελευθέρωσή του. Δεν πρόκειται απλώς για ένα παιχνίδι με χάρτες ή μία τράπουλα ούτε για διπλωματικούς χειρισμούς. Από απόψεως καθαρά στρατηγικής, έχουμε το νοητικό σχήμα ενός δομικού διπόλου με μία στρατηγική κορυφή και ένα ενεργητικό σημείο. Ως δυναμικό σύστημα, δημιουργεί ένα δομικό δεσμό μεταξύ των δύο, ο οποίος είναι κάθετος στα σύνορα των δύο κρατών. Είναι ένα ομφαλικό σημείο, και ως ιδιομορφία ενοχλεί τις γείτονες χώρες.
Διαβάστε περισσότερα...

Το Αρτσάχ ως πρόβλημα τοπολογικό

Γράφει ο Νικόλαος Λυγερός

Είναι αναμφίβολα άσκοπο να αποδίδουμε τιμές στους αγωνιστές του Αρτσάχ, υποβιβάζοντας αυτά τα αρμενικά εδάφη σε πρόβλημα τοπολογικό. Όμως, αυτή η μελέτη είναι αναγκαία, αν μη τι άλλο τουλάχιστον για να καταλάβουμε το νοητικό σχήμα της σημαίας του Αρτσάχ. Διότι ακόμα και αν η γεωστρατηγική φαίνεται κάπως απάνθρωπη όταν θέτει στο περιθώριο την «ανθρώπινη» γεωγραφία, το γεγονός παραμένει ότι εξηγεί αυτό που προηγουμένως ήταν ανεξήγητο.

Το Αρτσάχ δεν είναι απλώς κατεχόμενα εδάφη που έχουν απελευθερωθεί, πάνω απ’ όλα είναι σύνορα. Είναι πιο δίκαιο να θεωρείται ως διαπλάτυνση μιας συνοριακής γραμμής η οποία έχει μετατραπεί σε μία δυναμική ενδιάμεση ζώνη σ’ ένα πλαίσιο διείσδυσης με την τοπολογική έννοια του όρου. Η θέση του Αρτσάχ δεν είναι ξένη προς την Αρμενία, δεν παύει όμως να είναι παράξενη. Η πολυπλοκότητα της πραγματικής ζώνης επαφής δεν επιτρέπει την εύκολη χαρτογράφηση της περιοχής. Και δεν αναφερόμαστε στην ύπουλη συμπεριφορά των διπλωματών ούτε στην άγνοια των δικών μας στο θέμα της αντικειμενικής φύσης της διόδου που συνδέει το Αρτσάχ με την Αρμενία. Θέλουμε απλώς να τονίσουμε το γεγονός ότι η πραγματικότητα αποτελεί ένα τοπολογικό πρόβλημα εντελώς διαφορετικό από τους διπλωματικούς χάρτες. Το Αρτσάχ δεν είναι ένας εγκλωβισμένος του Αζερμπαϊτζάν. Ούτε είναι μία περιοχή παγιδευμένη στα πλοκάμια του Αζερμπαϊτζάν και του Ναχιτσεβάν. Αντιθέτως, όπως το αναλύσαμε σε προηγούμενη μελέτη, το Αρτσάχ αντιπροσωπεύει μία στρατηγική κορυφή. Η θέση του στο στρατηγικό χώρο του Καυκάσου μπορεί να χαρακτηρισθεί ως πραγματική ιδιομορφία σε μαθηματικό επίπεδο, ως θεμέλιος λίθος σε δομικό επίπεδο. Το πρόβλημα του Αρτσάχ δεν είναι η σύνδεσή του με την Αρμενία. Αλλά και σ’ αυτό το ενδεχόμενο, ένα τέτοιο υποτιθέμενο πρόβλημα δεν επιλύεται με μία επίσημη δίοδο. Εξάλλου, η απελευθέρωση του Αρτσάχ έχει λύσει εν μέρει αυτό το πρόβλημα και μάλιστα ισοπεριμετρικά εφόσον ελαχιστοποιεί το μήκος της συνοριακής γραμμής και κατ’ επέκταση του δυνητικού μετώπου. Είναι, λοιπόν, καιρός να προβάλουμε τη συμπαγή μορφή του Αρτσάχ κι αυτό πρέπει να γίνει σε πολλαπλά επίπεδα. Το Αρτσάχ δεν είναι πλέον ούτε το Καραμπάχ των Τούρκων ούτε το Ναγκόρνο Καραμπάχ των Σοβιετικών. Επαναθέτοντας τα ιστορικά του σύνορα, το Αρτσάχ έχει βρει τη στρατηγική του διάσταση. Το Αρτσάχ δεν στηρίζεται πλέον σε πολιτικά και διπλωματικά τεχνάσματα. Οι αγωνιστές του είχαν επίγνωση ότι του ξανάδιναν την εθνική, γεωγραφική, πολιτιστική και ιστορική του πολυπλοκότητα. Αυτό που δεν κατάφεραν δεκαετίες υποκριτικών διαπραγματεύσεων και παράνομων συνόδων, το πέτυχαν οι αγωνιστές του Αρτσάχ με την αντίστασή τους και με τη θυσία τους. Όμως αυτό που δεν υπολογίζουμε, λόγω προπαγάνδας και άγνοιας, είναι ότι οι αγωνιστές του Αρτσάχ δεν μας έχουν δώσει μόνο μία γη, αλλά επιπλέον έχουν επιλύσει ένα πρόβλημα βαθύτερο σε επίπεδο επινόησης, δηλαδή έχουν δημιουργήσει μία νέα τοπολογία στην περιοχή που ανταποκρίνεται σε στρατηγικά κριτήρια. Το Αρτσάχ δεν έχει βρει απλώς τα σημάδια του. Η ανασύστασή του έχει ενισχύσει τη μορφή του και την έχει μετατρέψει σ’ ένα στρατηγικό σύμμαχο της Αρμενίας. Χάρις σ’ αυτή την τοπολογική επανασύνδεση, η σημερινή σημαία του Αρτσάχ δεν είναι παρά ένα μέσον του οποίου τώρα πια γνωρίζουμε το στόχο.
Διαβάστε περισσότερα...
Συνδρομή σε αυτήν την τροφοδοσία RSS

Στον διαδικτυακό τόπο μας χρησιμοποιούμε Cookies με σκοπό τη βελτίωση της online εμπειρίας σας. Επιλέγοντας να συνεχίσετε την περιήγησή σας σε αυτόν, αποδέχεστε αυτομάτως τη χρήση των cookies. Περισσότερα...

Πολιτική Απορρήτου - Όροι Χρήσης - Περιορισμός Ευθύνης - Επικοινωνία Σχετικά με Προσωπικά Δεδομένα
Αποδέχομαι

Newsletter